Het dagboek van een paddenstoelenzoeker kan er het eene jaar heel anders uitzien dan het andere. Wanneer we 1908 eens vergelijken met 1911 of 1920 met 1927, dan krijgen we heel merkwaardige dingen te zien, verschillen van weken en maanden in de datums van het eerst verschijnen en voor goed verdwijnen. De oorzaak daarvan ligt eerder in de vochtigheid dan in de temperatuur en dat maakt dat in den winter en in het voorjaar nog heel wat soorten van paddenstoelen kunnen worden aangetroffen.

Gedurende de eerste vorst-periode sneuvelen veel ridderzwammen, russula’s en amanieten. De aardsterren echter houden het nog dapper uit en we vinden nu de gelegenheid om naast onze Kraag-Aardster uit Hoofdstuk I nog eens uit te zien naar een paar kleine soorten, ongelooflijk mooie dingetjes. We noemen het eerst de Kleine Aardster (Geaster cesatiï) (111). Het ster-lichaam, met een geleerd woord genoemd, het buitenste peridium, scheurt in 5–10 slippen, die buitenwaarts omkrullen, waardoor het gesteelde bolletje (het binnenste peridium) iets in de hoogte komt. Dat bolletje loopt naar het gat, waar de sporen uit komen, kegelvormig toe en dat kegeltje is fijn gerimpeld en verschilt in kleur van de rest van het peridium. Haast nog aardiger is de Vierslippige Aardster (Geaster fornicatus). Die heeft ook zoo’n mooi kegelvormig mondje, maar het buitenste peridium scheurt in vier slippen en dan weer eens in twee platen, een bovenste en een onderste, die tegengestelde kanten uit opkrullen en zoo komt dit aardsterretje dan op hooge pooten te staan. Dan hebben we nog de Tepel-Aardster (G. mammosus) (114); de Gewimperde Aardster (G. fimbriatus) (126) en de Peperbus (G. coliformis) (112), die alleen in de Hollandsche duinstreek voorkomt. Hij heet zoo, omdat hij niet één opening heeft, waaruit de sporen gestrooid worden, maar een stuk of tien; hij draagt dus zijn naam met eere. Wij vinden die aardsterren hier meestal op oude buitenplaatsen; een enkelen keer ook wel in openbare parken, maar het is net, alsof die mooie dingetjes een rustige, stille omgeving zoeken. In ieder geval hebben ze een rustigen bodem van noode. Daar zien we ook andere vreemde paddenstoelen, bruine fluweelige ronde of ovale plakken, half over elkander gegroeid, met franje’s aan den rand, zwart of wit, al naar den leeftijd. Deze Franjezwam (Thelephora terrestris) (106) behoort tot de Korstzwammen, maar heeft soms het uiterlijk van een stekelzwam. In een donker sparrenlaantje heb ik ze nog al veel op den bruinen naaldengrond en daar zijn ze dan haast niet te zien: alleen donkere vlekken met hier en daar een wit randje.

De eigenlijke korstzwammen verdienen hun naam door boomstammen en paaltjes als met een korst te bekleeden. Sommige blijven jaar in jaar uit vlak tegen hun schors aangeplakt, dat zijn de Melkwitte en de Vleeschkleurige Korstzwam (Corticium lacteum) (122) en (C. incarnatum) (125), andere laten bij droogte heelemaal los en schrompelen weg, b.v. de Donkerpaarse Eiken-Korstzwam (C. quercinum) en de wasachtigwitte Harszwam (C. giganteum) (116), die op dennen voorkomt en werkelijk voor zijn doen reusachtig groot kan worden. Een heel mooie oranje korst, dikwijls aardig met paars gestreept, vormt de Oranje Aderzwam (Phlebia aurantiaca) (115), meest op zieke beuken.

Andere korsten krullen aan één kant buitenwaarts om en gelijken dan oppervlakkig wel wat op Polyporus-soorten, doch zij vertoonen nooit gaatjes. Deze deels omgekrulde korstzwammen heeten Stereum en zij maken in den winter een flink figuur door hun sneeuwwitte, bruine, purperen, gele randen en lijsten. We hebben een paar van die taaie knapen voor u afgebeeld en wel de Purper-Korstzwam (Stereum purpureum) (107) en de Gele Korstzwam (St. hirsutum) (118). Natuurlijk houden de even taaie Polyporussoorten, zooals de Elfenbankjes, het in den winter even goed uit en er is er zelfs een, die met reden den naam draagt van Winterhoutzwam (Polyporus brumalis) (103). Hij staat met een kort dik steeltje op doode takken en stammen en spreidt een eenvoudig effen grijsbruin hoedje uit; de onderzijde waar de poriën zitten is geelachtig wit. Een heel mooie Polyporus, die den winter overduurt, is de groote Sparrenhoutzwam (Polyporus Schweinitziï) (120). Hij is wat onregelmatig ter been, weet nooit hoeveel voeten hij zal maken en spreidt een fluweelig bruinen hoed een paar decimeter wijd uit. Die hoed is mooi met donkere en lichte kringen versierd. Hij groeit op de wortels van levende sparren of van stompen van pas gekapte boomen en behoort bij de schadelijke paddenstoelen.

Op stronken vinden wij ook de Gewei-Zwam (Xylaria hypoxylon) (104), een prachtig ding met zijn zwarte lichaam en witte geweitakken. Hij behoort tot de Kernzwammen evenals de Rupsendooder en hierbij behoort ook het zwammetje, dat wij vroeger het luciferskoppen-zwammetje noemden, maar thans heet het Meniezwammetje (Nectria cinnabarina) (123). Gij hebt het honderden malen gezien op doode takjes, allemaal kleine roode stippels, net luciferskoppen.

Naast al dat droge gedoe vinden we wonder boven wonder in den winter ook nog heel teere geleiachtige zwammen aan takken en stammen. Kijk eens in het bladerlooze eikenhout, dan ziet ge iets geels glinsteren, een geel geleiklompje, aardig geplooid en trillend bij de minste aanraking. Dit is de Gele Trilzwam (Tremella mesenterica) (119). Er is ook een Zwarte Trilzwam (Exidia glandulosa) (108), net zoo’n geleiachtig en rimpelig gedoetje als de Gele. Nu vindt ge op eiken ook vaak zwarte weeke uitpuilsels, op knoopen gelijkend, dat is de Knoopzwam (Bulgaria) en die is verwant met onze Peziza’s en Helvella’s. Om nu nog eens tot de Trilzwammen terug te keeren, daartoe behoort ook het beroemde Judasoor (Hirneola auricula Judae) (105). Dat groeit op oude vlierstruiken. Al vijfendertig jaar lang heb ik nu hier dan daar mijn oude vlierstruiken, waar ik elk najaar, elken winter ga kijken naar de Judasooren. Ze komen eerst uit de zware takken te voorschijn als kleine bruine knopjes, dicht op elkaar. Die knopjes groeien uit tot bekertjes, die zich later weer grillig vervormen en daarbij komt het dikwijls uit, dat zij werkelijk veel gaan gelijken op een menschelijke oorschelp. Een jaar of tien geleden heeft een oude vriend er een voor mij gefotografeerd, die inderdaad haast precies een oor leek. Ge kunt een afdruk ervan vinden in het Paddenstoelboekje van Cool en v. d. Lek. De bruine kleur gaat langzamerhand over in donker violet, maar keert ook weer terug. Als het gaat vriezen en er waait een droge Oostenwind, dan wordt het oor eerst pimpelpaars, dan bruin en ’t schrompelt eindelijk in. Maar zoodra het gaat dooien en regenen, zuigt de oppervlaktelaag weer water op en het oor is weer even frisch als te voren. Eindelijk verdroogt het voor goed, maar in het najaar komen uit denzelfden tak weer nieuwe ooren spruiten.

De bewoners van het bevoorrechte Zuiden en Oosten van ons land kunnen op hun winterwandelingen in het naaldbosch eens uitkijken naar een van onze zonderlingste paddenstoelen n.l. de Sponszwam (Sparassis crispa) (127). Hij groeit aan den voet van dennen, lariksen, sparren, ook op wortelstronken en lijkt uit de verte op een groote geelachtige spons of bloemkool en onze oostelijke buren hebben er een klokhen in meenen te ontwaren en noemen hem dan ook „Krause Glucke”. De massa kan wel uitgroeien tot een ding van een halven meter in middellijn, dus van het kaliber van de Reuzenbovist en er zijn er gevonden van 9 K.G. zwaar. Hij is goed eetbaar, natuurlijk het lekkerst in zijn jeugd. Hazen, die hem zeker voor bloemkool houden, knabbelen er aan en ook de herten en reeën weten er raad mee. Als hij begint te bruinen wordt hij bitter en dan heeft hij op de ingewanden dezelfde uitwerking als die koraalzwammen, die de Geneveezen niet mogen eten. Hij kan nog al aardig goed tegen de vorst; er is een geval bekend, dat hij een temperatuur van -12.5° C. met glans heeft doorstaan.

Hetzelfde geldt voor een zeer bijzonder vriendje van me, de Groene Glibberzwam (Leotia lubrica) (113); die heb ik ook wel na flinke vorst nog frisch gevonden, hoewel de boeken hem geen langer leven schenken dan tot in October. ’t Is een alleraardigst paddenstoeltje, week, buigzaam, glibberig met dikken gelen steel en daarboven een bol hoedje dat geel en groen of bruinig, op het laatst zelfs zwart kan zijn. Plaatjes of gaatjes of stekels heeft deze Leotia niet; hij hoort bij de Morieljes thuis evenals een andere klant, die na den winter in het vroege voorjaar te voorschijn komt: het Vingerhoedje (Verpa digitaliformis). Die groeit tegelijk met bloeiend Speenkruid en Anemoontje. ’t Is een lichtgele of witte steel, zoo groot als een vinger en daarboven een vingerhoed, glanzig geelbruin, mooi frisch. Dat de vingerhoed voor den vinger een beetje te groot is, hindert natuurlijk niet.

Zijn er dan in den winter geen plaatjes-paddenstoelen? Welzeker, en te veel om te noemen. Ziet ge die donkerbruine paddenstoel wel, zoo groot als een vuist? De randen van den hoed zijn naar beneden omgekruld. Aan den onderkant vinden we de plaatjes, bruin dicht opeen. Dat is de Krulzoom (Paxillus involutus) (129), die we het heele najaar ook al hadden kunnen vinden. In zijn jongen tijd is hij lichter van kleur. Hij groeit zoowel in bosschen als in weiden en moerassen.

Nu zien we aan boomstompen en takken nog wat grijze halfcirkelvormige dingen uitsteken, waarschijnlijk ook plaatzwammen. Sommige hebben een klein zijdelingsch steeltje en daar van straalt het hoedje waaiervormig uit met fijne teekening van de dunne plaatjes, die onderling ook weer verbonden kunnen zijn. Bij vorst en oostenwind schrompelen de waaiertjes neer, maar de dooi doet ze weer herleven. Dit sierlijk dingetje heet de Scherpe Schelpjeszwam (Panus Stipticus) (124).

Het andere waaiertje is ongesteeld en lijkt in het eerst wel op een soort van elfenbankje, net zoo taai en een beetje fluweelachtig en in grijs en bruin kringsgewijs geteekend. We bekijken de onderzijde en vinden daar geen poriën, maar zeer merkwaardige plaatjes, die zijn dik en op hun snede gespleten en dan naar beide kanten eventjes uitgebogen. We zouden deze zwam daarom wel Splijtplaat hebben kunnen noemen, maar een vriendelijk lot heeft anders beslist en hij heet nu Waaiertje (Schizophyllum commune) (117). Wanneer ge eenigszins ervaren zijt in de Grieksche taal, zult ge begrijpen dat Schizophyllum toch splijtplaat beteekent.

De aardigste en bij velen zeer geliefde Winterzwam is het Fluweelpootje (Collybia velutipes) (128). Die groeit in oranje groepjes en een oningewijde zou hem kunnen houden voor een Zwavelkopje, ge herinnert u nog wel het drietal, dat zoo moeilijk is te onderscheiden. Nu zou er hier nog een vierde bij komen, maar gelukkig is dat niet het geval, de Fluweelpoot verschilt zeer duidelijk van den Zwavelkop. Weliswaar groeit hij ook gebundeld op boomstompen, maar zijn steel is betrekkelijk lang en dun, donkerbruin tot zwart toe en fluweelachtig behaard. De stelen zitten diep in het hout, dringen daarin door met wortelstrengen. De plaatjes zijn geel en de hoed is geel, met bruin in ’t midden en dat lijkt wel op Zwavelkop. Maar de plaatjes worden nooit donkerder dan lichtgeel en zijn zelfs in het begin wit, want deze Collybia behoort tot de Witsporigen, terwijl de Zwavelkop een Purpersporige is. De Fluweelpoot is eetbaar.

In het bosch kunnen we ook nog soms bij honderden tegelijk op het mos of in het gras de mooie teere Grasmycena (Mycena epipterygia) (131) te zien krijgen, grijze hoedjes op ranke gele steeltjes en als waardig kameraadje ook nog de Botercollybia (Collybia butyracea) (110), een heel mooi paddenstoeltje, meestal vosbruin van hoed en bruinig oranje van voet en witte plaatjes. De voet heeft een knolletje.

We zullen er nu maar een eind aan maken. Wanneer ge al de paddenstoelen, die in dit album zijn afgebeeld, met zekerheid gevonden hebt, dan zijt ge al aardig op weg, om aan de studie der paddenstoelen te kunnen beginnen en ik hoop, dat ge al eerder de lust hebt gekregen om er wat meer van te weten, dan ik op deze weinige pagina’s kon vertellen.

Het is nog niet zoo heel lang geleden, dat men begonnen is met de studie van de Nederlandsche paddenstoelen. Ruim veertig jaar geleden zijn een drietal goede vrienden er met groote vlijt aan begonnen, drie mannen die altijd nog met eere bekend staan bij de Nederlandsche plantkundigen: Prof. Oudemans van Amsterdam, Kok Ankersmit en Abeleven. Kok Ankersmit, dezelfde van die parasolzwam, heeft mij wel verteld, dat ze alle drie begonnen zijn, zooals zoo velen onzer later ook zijn begonnen, om met een Fransch paddenstoelenboekje, (Nederlandsche waren er niet), alle paddenstoelen die ze konden vinden, te onderscheiden en op naam te brengen, „determineeren” noemen wij dat. Het Fransche boekje gebruiken wij nog; het is: Costantin et Dufour: Nouvelle Flore des Champignons. Mijn trouwe kameraad van dertig jaren lang heeft honderden wandelingen meegemaakt, maar zit nog stevig in zijn blauwe bandje en zal het nog wel even lang uithouden als ik zelf; ik zou hem voor zijn gewicht aan goud niet willen missen. Een best boekje.

Oudemans als professor in de botanie maakte er natuurlijk het meeste werk van en schreef een prachtig werk, dat ons onschatbare diensten heeft bewezen: „Révision des Champignons tant inférieurs que supérieurs”, een lijvig boek. Vervolgen daarop verschenen van tijd tot tijd in het Kruidkundig Archief. Zooals de titel aanduidt, hield Oudemans zich niet alleen bezig met de groote paddenstoelen, maar ook met de zwammen van andere groepen en wij moeten hem altijd dankbaar blijven, dat hij ons zoo’n breeden grondslag heeft gebouwd voor latere studie.

Intusschen waren al meer en meer wandelaars zich met onze Nederlandsche paddenstoelen gaan bezig houden. Wie er eenmaal aan begint, laat ze niet spoedig meer schieten en zoo werd het aantal liefhebbers aldra zoo groot, dat er een Vereeniging kon worden gesticht: De Mycologische (paddenstoelkundige) Vereeniging, (secretaris Dr. L. Vuyk, Schalkhaar (O)). Deze is beroemd geworden, doordat zij door het heele land jaar op jaar tentoonstellingen heeft georganiseerd van paddenstoelen, nu eens in Haarlem, dan weer in Enschede, in Arnhem, ’s-Hertogenbosch, Zwolle, eigenlijk overal, waar maar veel paddenstoelen in de buurt te vinden waren. Van te voren gingen dan de getrouwen op zoek; ieder die iets vond, dat van belang leek, stuurde het in en tal van uitmuntende kenners zorgden en zorgen nog steeds ervoor, dat iedere paddenstoel behoorlijk met naam en toenaam wordt vertoond en meestal nog met een bewijs van goed of kwaad gedrag, het toevoegsel „eetbaar” of „vergiftig” of „niet eetbaar maar onschadelijk” en meer dergelijke uitspraken. Ook vindt ge er altijd mooie afbeeldingen en fotografieën door kunstenaars en liefhebbers en allerlei boekwerken. Kortom, op zoo’n tentoonstelling wordt ge op de aangenaamste wijze ingeleid tot de studie der paddenstoelen en zoo ge er reeds eenige vorderingen in gemaakt hebt, dan vindt ge er toch altijd weer iets nieuws naast al de oude kennissen, die u dierbaar zijn. Ook is er meestal een paddenstoelkeuken, waar huiverige nieuwelingen hun eerste hapje nuttigen van een of ander smakelijk paddenstoelgerecht, door vriendelijke, hoogst deskundige dames toebereid. Ge moogt niet verzuimen, zoo’n tentoonstelling te bezoeken, wanneer die eens in de nabijheid van uw woonplaats wordt gehouden, meestal op mooie dagen in October.

De Mycologische Vereeniging doet nog meer. Zij heeft tal van geschriften uitgegeven en haar eerste voorzitter maakte een boek, waarin zoo niet alle soorten, dan toch alle geslachten der Nederlandsche paddenstoelen worden behandeld. Ook stelde zij in verschillende deelen van het land „consuls” aan, bij wie ieder om hulp en raad kan aankloppen en die consuls hebben weer de aardige gewoonte, om soms met elkander op stap te gaan naar een of ander bijzonder paddenstoelerig hoekje van Nederland en doen daar allerlei plezierige ontdekkingen. Zeer beroemde paddenstoelstreken zijn de Wouwsche Plantage bij Bergen op Zoom, de Kennemer duinen en duinzoom, de bosschen bij Oisterwijk, het Amersfoortsche, het Winterswijksche, het Apeldoornsche gebied en nu zou ik nog wel eenige regels kunnen voortgaan. Uit de voorgaande hoofdstukken hebt ge wel kunnen opmaken, dat overal waar loofhout en naaldhout, akker en weide gezamelijk voorkomen, de grootste kans bestaat op overvloed van verschillende paddenstoelen. De consuls en hun trawanten vinden nog slag op slag paddenstoelen, die nimmer te voren in ons land waren opgemerkt en een wakker Amersfoorter heeft zelfs een paddenstoel gevonden, die nog nooit te voren in de heele wereld was gezien. Voor alle zekerheid is die eerst nog eens opgestuurd naar de knapste Fransche mycologen en toen die hem als nieuw erkenden, heeft juffrouw Cool hem, zooals het behoort, gedoopt en in het latijn beschreven. Hij heet nu Lepiota odora (132) of Geur-Parasolzwam en ge kunt grooten mycologischen roem behalen door hem nog eens weer te vinden. Denk maar niet, dat het zoo gemakkelijk is en wanneer ge hem vindt, zult ge hoop ik den eersten vinder bewonderen, omdat hij zoo gauw in de gaten had, dat daar iets spiksplinternieuws groeide.

’t Is een van de kleine middelsoort paddenstoelen, een plaatjeszwam, bijna heelemaal, ook inwendig, grijsachtig paars tot lavendelkleurig. De steel is onderaan knolvormig verdikt en bruinig geel. De hoed is broos en dun, eerst klokvormig, later vlak en bezet met kringen van donkere schubben. Zooals de naam aanduidt heeft deze paddenstoel een aangenamen geur, als van tuberosen. Hij is het eerst gevonden door den Heer A. Joman in den tuin van het Rijks-Opvoedingsgesticht onder berken. Later is hij weer gevonden bij het Huis ter Heide onder Douglas-Sparren en onder berken en beuken, bij Bilthoven onder loofhout, bij Wapenvelde aan den rand van een 20-jarig dennebosch. De meeste kans hebt ge dus in loofbosschen en in het bijzonder in de buurt van berken, de paddenstoelboomen bij uitnemendheid. Wanneer ge onze Lepiota odora vindt, moet ge er natuurlijk dadelijk een van inpakken in droog mos of papiersnippers en fluks opzenden aan het Rijksherbarium te Leiden. Helaas is Mej. Cool daar niet meer, om zich daarover te verheugen. Deze uitmuntende paddenstoelkundige, die meer dan iemand anders gedaan heeft, om ons Nederlanders van de paddenstoelen te doen genieten, is overleden, terwijl dit album in bewerking was. Zij heeft mij veel goeden raad gegeven.

In dit album hebben wij nog niet het tiende deel van onze paddenstoelen kunnen afbeelden, maar wanneer ge alle soorten, die ik genoemd heb, met zekerheid kunt herkennen, dan zijt ge al knapjes op weg, om ook mycoloog te worden. Ge kunt dan verder gaan met het Paddenstoelboekje van Cool en van der Lek, waarin 400 soorten duidelijk staan beschreven en voor een deel ook afgebeeld. Bovendien bevat het hoofdstukken over den groei en ontwikkeling, over het kweeken en bewaren en over de eetbaarheid. Ik ken in het buitenland geen boekje van dien omvang en prijs dat zooveel geeft. Mettertijd zullen we in ons land ook wel eens een boek krijgen, waarin al onze paddenstoelen worden beschreven, maar zoover zijn we nog niet.

Er bestaan groote en dure buitenlandsche plaatwerken over paddenstoelen, daarvan kunt ge er eenige aantreffen in onze groote openbare bibliotheken. Teyler’s bibliotheek te Haarlem is goed voorzien. Geef uw goede geld niet uit aan goedkoope prentenboekjes, die meestal onduidelijke en onbetrouwbare afbeeldingen geven. Een zeer mooi plaatwerk en niet te duur is Michaël’s Führer für Pilzfreunde, waarvan na Michaël’s dood een nieuwe uitgaaf is verschenen, bewerkt door Schmidt. Behalve fraaie afbeeldingen geeft dit werk ook goede beschrijvingen en allerlei wetenswaardigheden. Ik meen, dat Costantin en Dufour’s boekje niet meer in den handel is en tegenwoordig gebruiken we als volledig boekje over de Midden-Europeesche paddenstoelen Ricken’s Vademecum. Een beginner kan daar moeilijk mee terecht, maar als je dit album achter den rug hebt en Cool en Van der Lek en dan nog Michaël er bij, dan gaat het wel en dan sta je eigenlijk voor niets.

Een bezwaar van de paddenstoelen is, dat je er zoo moeilijk een verzameling van kunt aanleggen. Je kunt wel probeeren met doorsneeschijven en het uitgespreide hoedvel te drogen, maar dat geeft toch weinig voldoening. Beter is het, ze te bewaren in alcohol of formaline in stopflesschen, maar dan mag je wel een aparte kamer hebben, om al die honderden flesschen te bergen. Dat is natuurlijk wel iets voor musea en op bescheidener schaal ook voor schoolverzamelingen.

Wel kunt ge een verzameling aanleggen van de sporenfiguren, waarvan ik op blz. 17 heb verteld. Ge moet dan het papier, waarop ge de sporen wilt opvangen eerst bestrijken met een oplossing van Arabische gom of van dextrine en dat eerst laten drogen. Wanneer dan de sporenfiguur goed en wel op dien gomkant ligt, legt ge het papier in water, zoodat de kleefmassa vochtig wordt en de sporen vast houdt. Als het papier dan weer droog is, zijn de sporen voor goed „gefixeerd”.

En eindelijk: teeken uw paddenstoelen en kleur ze. Neem zoo’n ring-schetsboek, dan kunt ge uw aquarellen altijd mooi systematisch naar vervolg leggen. Die aquarellen kunt ge zoo uitvoerig maken, als ge maar wilt. Ik hoop, dat onze plaatjes u daarvoor goede voorbeelden kunnen leveren. Ook mogen we de fotografie niet vergeten: weinig dingen laten zich zoo mooi en gemakkelijk fotografeeren als paddenstoelen; alleen moet ge goeden zorg besteden aan belichting en belichtingstijd. Voor de bijzonderheden zal het noodig zijn, om ook den onderkant te kieken en eigenlijk ziet het er ook vrij natuurlijk uit, wanneer er eens een paddenstoel onderstboven ligt, want kinderen en onnadenkende menschen trappen ze nog al eens dikwijls om.

Ik moet nu eindigen. Morgen is het 1 October en dan heb ik een vrijen dag, dank zij mijn vlijt van hedenavond. We hebben een nat najaar gehad. Bosch en duin staan vol paddenstoelen. Dat zal een mooie morgenwandeling worden met Costantin en Dufour in den eenen zak, schetsboek en kleurpotloodjes in den andere. De linden zijn al geel en half ontbladerd. Roodborstjes zingen den heelen dag, dat het een lust is. Het zou mij niet verwonderen, als ik de eerste bonte kraai ook te zien kreeg. Doch dit is bijzaak, hoofdzaak zijn morgen paddenstoelen, groot en klein, van allerlei vorm en kleur; geheimzinnig en schilderachtig leven in het herfstwoud. Even het dagboek van verleden jaar nagezien. Juist, in het jonge dennenbosch, dat tot in het najaar van 1927 nog geen andere paddenstoelen vertoond had dan wat kleine Mycena’s, stond toen opeens een Grijze Ridderzwam (Tricholoma terreum) (L). Dat is een van de snelgroeiers en het zou mij niet verwonderen, als het boschje nu opeens vol stond met die mooie, groote, lichtgrijze zwammen. En zijn ze er niet, dan wacht mij toch stellig een andere verrassing.

REGISTER

VERGIFTIGE PADDENSTOELEN zijn zoowel op de achterkanten der plaatjes, bij de onderschriften, benevens in het register aangeduid door het teeken †.

In de wetenschappelijke namen zijn de klinkers, die den klemtoon krijgen, vetgedrukt.

Afbeelding Tekst No. Bladz.

† Aardappelbovist 109 54 Aardtong 61 30 Akker-Champignon 43 38 † Amanita junquillea 49 † Amanita mappa H, K 49, 56 † Amanita muscaria B 6 † Amanita pantherina J 50 † Amanita phalloïdes I 49 Amanita rubescens G 50 Amethystzwam 32 28 Armillaria mellea 75 44 Armillaria mucida 80 44 Ascomycetes 22

Bekerzwammetje 21 Berken Gordijnzwam 36 31 Berkenplaatjes-Houtzwam 74 48 Berkenzwam 67 47 Biefstukzwam F 38 † Bittere Boleet 50 Blauwgele Russula 5 6 Bleek Zwavelkopje 81 54 Boletus badius 41 32 Boletus edulis 39 31, 36 † Boletus felleus 50 Boletus flavus 42 32 Boletus granulatus 37 32, 36 Boletus luridus 15 8 Boletus luteus 40 32 † Boletus satanas 77 50 Boletus scaber 38 31 Bosch-Champignon 44 38 Boter-Collybia 110 71 Bovista gigantea 22 † Braak Russula 1 6, 53 † Broze Russula 3 6 Bruine Anijszwam 102 59 Bruine Ringboleet 40 32 Bulgaria 69

Calocera viscosa 51 28 Cantharellus aurantiaca 54 36 Cantharellus cibarius 52 36 Chloor-Entoloma 85 63 Chloor-Mycena 97 63 Clavaria formosa 49 15 Clitocybe brumalis 90 56 Clitocybe infundibiliformis 33, 89 24, 60 Clitocybe nebularis 34 24, 56 Clitocybe odora 94 59 Clitocybe suaveolens 88 59 Collybia butyracea 110 71 Collybia tuberosa 30 Collybia velutipes 128 70 Coprinus atramentarius 46 27 Coprinus comatus 48 38 Cordyceps militaris 50 30 Corticium giganteum 116 66 Corticium incarnatum 125 66 Corticium lacteum 122 66 Corticium quercinum 66 Cortinarius hemitrichus 36 31 Craterellus cornucopoïdes 23 16 Crucibulum vulgare 24 16 Cyathus striatus 24 16

Daedalea quercina 68 48 Dennenmoorder 71 43 Dermocybe cinnabarina 10 7 Dermocybe semi-sanguinea 11 7 Dooierzwam 52 36 Doolhofzwam 68 48

Eekhoorntjesbrood 39 31, 36 Eikelbekerzwammetje 21 Eiken-Korstzwam 66 Eikhaas 70 48 Elfenbankjes 16 11 Entoloma nidorosum 85 63 Exidia glandulosa 108 69

Fistulina hepatica F 38 Fluweelpootje 128 70 Fomes annosus = Trametes radiciperda 71 43 Fomes connatus 72 48 Fomes igniarius 69 48 Fopzwam 35 28 Franjezwam 106 66

Geaster cesatiï 111 65 Geaster coliformis 112 66 Geaster fimbriatus 126 66 Geaster fornicatus 65 Geaster mammosus 114 65 Geaster triplex 19 12 Gedeeltelijke Vermiljoenzwam 11 7 Gekraagde Aardster 19 12 † Gele Amaniet 49 † Gele Geelplaat Russula 6 6, 53 † Gele Knol-Amaniet H, K 49, 56 Gele Korstzwam 118 66 Gele Ringboleet 42 32 Gele Stekelzwam 64 41 Gele Trilzwam 119 69 Geoglossum glabrum 61 30 Geoglossum hirsutum 30 Gepeperde Melkzwam 82 53 Geschubde Inktzwam 48 38 Geschubde Stekelzwam 62 41 Gesteelde Bekerzwam 21 28 Gesteelde Stuifbal 25 23 Gestreepte Nestzwam 24 16 Geur-Parasolzwam 132 75 Gewei-Zwam 104 66 Gewimperde Aardster 126 66 Gewone Spijkerzwam 66 27 Gewone Inktzwam 46 27 Gewone Morielje 58 42 † Giftige Melkzwam 83 53 Gladde Aardtong 61 30 Gladde Spijkerzwam 65 27 Gomphidius glutinosus 66 27 Gomphidius viscidus 65 27 Goudgele Koraalzwam 49 15 † Granaatzwam 12 7 Grasmycena 131 71 Groene Anijszwam 94 59 Groene Glibberzwam 113 70 † Groene Knol-Amaniet I 49 Grofplaat Russula 22 30 † Grijsgroene Melkzwam 76 53 Grijze Ridderzwam L 77 † Grijze Volvaria 130 38

Half-Vermiljoenzwam 11 7 Hanekam of Dooierzwam 52 36 Harszwam 116 66 Hebeloma crustuliniforme 93 59 Heksenboleet 15 8 Helvella lacunosa 55 42 Helvella crispa 57 42 Hirneola auricula Judae 105 69 Honingzwam 75 44 Hoorn van Overvloed 23 16 Huiszwam 95 55 Hydnum auriscalpium 63 21 Hydnum imbricatum 62 41 Hydnum repandum 64 41 † Hygrophorus coccineus 7 7 † Hygrophorus miniatus 9 7 † Hygrophorus psittacinus 8 7 † Hygrophorus puniceus 12 7 Hypholoma epixanthum 81 54 † Hypholoma fasciculare 53 24, 54 † Hypholoma sublateritium 79 54

† Inocybe rimosa 26 27

Judasoor 105 69

Kapjesmorielje 56 42 Kastanjeboleet 41 32 Kleine Aardster 111 65 Kleine Bruine Bekerzwam 20 15 Kleine Grijze Anijszwam 88 59 Kleine Melkzwam 11 Kleine Oranje Bekerzwam 15 † Kleine Parasolzwam 47 11 Kleine Stinkzwam 101 64 Kleverig Koraalzwammetje 51 28 Kluifjeszwam 22 Knoflookmarasmius 99 60 Knolletjes-Collybia 30 Knoopzwam 69 Kopergroenzwam 17 11 Krulzoom 129 70

Laccaria laccata 35 28 Laccaria laccata var. amethystina 32 28 † Lactarius blennius 76 53 Lactarius deliciosus 59 35 Lactarius piperatus 82 53 † Lactarius rufus 60 11 Lactarius subdulcis 11 † Lactarius theiogalus 78 53 † Lactarius torminosus 83 53 Lactarius vellereus 84 53 Lentinus cochleatus 102 59 Lenzites betulina 74 48 Leotia lubrica 113 70 Lepeltje 63 21 † Lepiota clypeolaria 47 11 Lepiota odora 132 75 Lepiota procera A 8 Lycoperdon caelatum E 54 Lycoperdon furfuraceum 31 23

Macropoda macropus 21 28 Marasmius confluens 28 24 Marasmius oreades 30 24, 53 Marasmius perforans 98 60 Marasmius rotula 27 21 Marasmius scorodonius 99 60 † Marasmius urens 73 53 Meniezwammetje 123 69 Melige Stuifzwam 31 23 Melkboleet 37 32, 36 Melkwitte Korstzwam 122 66 Merulius lacrymans 95 55 Morchella esculenta 58 42 Morchella rimosipes 56 42 Morielje 58 22, 42 Mutinus caninus 101 64 Mycena alcalina 97 63 Mycena epipterygia 131 71

† Narciszwam 86 56 Nectria cinnabarina 123 69 Nestzwammetje 24 16 Nevelzwam 34 24, 56 Nyctalis asterophora 22 30

Oesterzwam D 41 Oorlepelzwam 63 21 Oranje Aderzwam 115 66 Oranjegroene Melkzwam 59 35

Paarl-Amaniet G 50 Paarse Ridderzwam 14 23 † Panther-Amaniet J 50 Panus Stipticus 124 70 † Papegaaizwammetje 8 7 Parasolzwam A 8 Paxillus involutus 129 70 Peperbus 112 66 Peziza fructigena 21 Peziza haemisphaerica 20 15 Peziza rutilans 15 Phallus impudicus 92 63 Phlebia aurantiaca 115 66 Pholiota squarrosa 29 28 Pleurotus ostreatus D 41 Polyporus betulinus = Placoderma betulinum 67 47 Polyporus brumalis 103 66 Polyporus frondosus 70 48 Polyporus giganteus 48 Polyporus perennis—Polystictus perennis 18 12, 43 Polyporus Schweinitziï 120 66 Polyporus squamosus C 12 Polyporus versicolor 16 11 Porceleinzwam 80 44 Pracht-Ridderzwam 13 8 Psalliota arvensis 43 38 Psalliota campestris 45 37 Psalliota sylvatica 44 38 Purper Korstzwam 107 66 Purperroode Russula 2 6, 53 Radijszwam 93 59 Reuzenbovist 22 Reuzenzwam 48 Ringsteel 28 24 † Rood Zwavelkopje 79 54 † Roode Russula 4 6, 53 † Rossige Melkzwam 60 11 Ruitjes-bovist E 54 Rupsendooder 50 30 Russula cyanoxantha 5 6 † Russula emetica 1 6, 53 † Russula foetens 100 60 † Russula fragilis 3 6 Russula nigricans 22 30 † Russula ochracea 6 6, 53 Russula Queletiï 2 6 † Russula rubra 4 6, 53 Ruwe Aardtong 30 Ruwe Boleet 38 31

† Satansboleet 77 50 Schaapje 84 53 † Scharlakenzwammetje 7 7 † Scherpe Marasmius 73 53 Scherpe Schelpjeszwam 124 70 Schizophyllum commune 117 70 Schubbige Pholiota 29 28 † Scleroderma vulgare 109 54 Slanke Trechterzwam 33, 89 24, 60 Slijmerige Spijkerzwam 66 27 Sparassis crispa 127 69 Sparrenhoutzwam 120 66 Sparren-Marasmius 98 60 † Spleet-Vezelkop 26 27 Sponszwam 127 69 Spijkerzwammen 65, 66 27, 35 Stereum hirsutum 118 66 Stereum purpureum 107 66 Sterzwammetje 22 30 † Stinkende Russula 100 60 Stinkzwam 92 63 Stropharia aeruginosa 17 11

Tepel-Aardster 114 65 Thelephora terrestris 106 66 Tolzwam 18 12 Trametes radiciperda 71 43 Trechterzwam 33, 89 24 Tremella mesenterica 119, 121 69 † Tricholoma album 91 56 Tricholoma gambosum 87 56 Tricholoma nudum 14 23 Tricholoma rutilans 13 8 † Tricholoma saponaceum 96 60 † Tricholoma sulphureum 86 56 Tricholoma terreum L 77 Tulostoma mammosum 25 23

Uitgespreide Stekelzwam 64 41

Valsche Dooierzwam 54 36 Vermiljoenzwam 10 7 Verpa digitaliformis 70 † Vezelkop 26 27 Vierslippige Aardster 65 Vingerhoedje 70 Vleeschkleurige Korstzwam 125 66 † Vliegenzwam B 6 Vogelnestzwammetje 24 16 † Volvaria gloiocephala 130 38 † Volvaria speciosa 38 Voorjaars-Ridderzwam 87 56 Vuurzwam 69 48 † Vuurzwammetje 9 7

Waaiertje 117 70 Weide-Champignon 45 37 Weide-Kringzwam 30 24, 53 Wieltjes-marasmius 27 21 Winterhoutzwam 103 66 Winter-Trechterzwam 90 56 Witte Kluifjeszwam 57 42 Witte Korstzwam 122 66 Witte Populierzwam 72 48 † Witte Ridderzwam 91 56 † Witte Volvaria 38

Xylaria hypoxylon 104 66

Zadelzwam C 12 Zakjeszwam 22 † Zeepzwam 96 60 Zwarte Kluifjeszwam 55 42 Zwarte Trilzwam 108 69 † Zwavelkopje 53 24, 54 † Zwavel-Melkzwam 78 53

ZWART-WIT TEEKENINGEN.

Bladz. Koraalzwammen en Vliegzwammen 5 Heksenkring van Nevelzwammen 17 Honingzwam 29 Geschubde Inktzwammen 31 Reuzenzwam (op den achtergrond Vliegenzwam en Zwavelkopjes) 43 Bruine Anijszwam en Stinkzwam (met duivelseieren) 55 Oude Krulzomen, broederlijk aaneen (op den grond Franjezwam) 65